
Γιατί τα ντέρμπι της Κύπρου συγκινούν και μαθαίνεις από αυτά
Όταν παρακολουθείς ένα κυπριακό ντέρμπι, δεν βλέπεις μόνο ποδόσφαιρο — βλέπεις ιστορία, τοπική ταυτότητα και κοινωνικές σχέσεις να διασταυρώνονται μέσα σε 90 λεπτά. Εσύ, ως θεατής ή φίλος του αθλήματος, μαθαίνεις να διαβάζεις όχι μόνο τις τακτικές των ομάδων αλλά και τα νοήματα πίσω από τις φανέλες: ποιες περιοχές εξελίχθηκαν, ποιοι πολιτικοί και κοινωνικοί ρόλοι αποδόθηκαν στις ομάδες και πώς οι ήττες ή οι νίκες σχημάτισαν μνήμες.
Τι σε κάνει να θυμάσαι ένα ντέρμπι
- Η ένταση της στιγμής: ένα γκολ στις καθυστερήσεις ή μια αμφιλεγόμενη απόφαση διαιτητή.
- Η ιστορική σημασία: αγώνες που έκριναν πρωταθλήματα ή ανέβασαν/έριξαν ομάδες.
- Η ατμόσφαιρα των οπαδών: συνθήματα, χρωματισμοί και γεμάτα γήπεδα.
- Οι προσωπικές ιστορίες παικτών και προπονητών που έμειναν στην τοπική μνήμη.
Πώς διαμορφώθηκαν οι μεγάλες αντιπαλότητες στην Κύπρο
Για να κατανοήσεις τα πιο αξέχαστα ντέρμπι, χρειάζεται να γνωρίζεις τις ρίζες των αντιπαλοτήτων. Πολλές από αυτές ξεκίνησαν από γεωγραφικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά και εξελίχθηκαν με τις δεκαετίες. Εσύ μπορείς να παρακολουθήσεις αυτή την εξέλιξη μέσα από τρεις βασικούς άξονες:
Οι ομάδες που έδωσαν χαρακτήρα στα ντέρμπι
- APOEL και Ομόνοια: το ντέρμπι της Λευκωσίας που συνδέθηκε με πολιτικές και κοινωνικές ταυτότητες.
- Anorthosis, AEL, Απόλλων και άλλες: τοπικοί ανταγωνισμοί στη Λάρνακα και τη Λεμεσό που γέννησαν έντονες τοπικές μονομαχίες.
- Οι εμφανίσεις στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις: όταν μια κυπριακή ομάδα κερδίζει σε διεθνές επίπεδο, αλλάζει και η δυναμική των εγχώριων ντέρμπι.
Επίσης, πρέπει να λάβεις υπόψη σου τα γήπεδα: το ΓΣΠ στη Λευκωσία, το Τσίρειο στη Λεμεσό και το Αντώνης Παπαδόπουλος στη Λάρνακα έχουν φιλοξενήσει αγώνες που έγιναν θρυλικοί λόγω της ατμόσφαιρας και της χωρητικότητας. Η σχέση ανάμεσα σε χώρο, οπαδούς και αποτέλεσμα είναι καθοριστική για το πόσο «αξέχαστο» γίνεται ένα ντέρμπι.
Αφού έχεις τώρα μια εικόνα για το πλαίσιο —τι κάνει ένα ντέρμπι σημαντικό, ποιες ομάδες πρωταγωνιστούν και πού λαμβάνουν χώρα οι μεγάλες μονομαχίες— είσαι έτοιμος να περάσεις στην ανάλυση των πέντε συγκεκριμένων αγώνων που σημάδεψαν το ποδόσφαιρο στην Κύπρο.
Τα πέντε ντέρμπι που έγραψαν ιστορία
Ας κατεβούμε τώρα στα γεγονότα: πέντε αγώνες που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, άλλαξαν τη μνήμη του κυπριακού ποδοσφαίρου. Δεν είναι απαραίτητα οι πιο όμορφες τεχνικά αναμετρήσεις· είναι όμως αυτές που έδεσαν συναισθήματα, αποφάσεις και συνέπειες. Παρακάτω περιγράφω σύντομα τι έκανε κάθε ντέρμπι τόσο αξέχαστο.
- Το ντέρμπι της Λευκωσίας που κρίθηκε στις καθυστερήσεις: Ένας αγώνας μεταξύ των δύο παραδοσιακών αντιπάλων όπου ένα γκολ στο 90+ έφερε το πανηγυρικό ξέσπασμα και άφησε την άλλη πλευρά να ψάχνει εξηγήσεις. Η εικόνα των παικτών να καταρρέουν στην κερκίδα, οι σημαίες που ανεμίζουν και οι φωνές που σβήνουν αργά — αυτά τα πλάνα έγιναν σύμβολο της έντασης αυτής της τοπικής μονομαχίας.
- Ο τελικός που μετατράπηκε σε θρίλερ νεύρων: Σε έναν κυπριακό τελικό Κυπέλλου μεταξύ δύο ισχυρών ομάδων, το σκορ γύρισε πολλές φορές, οι αποφάσεις του διαιτητή συζητήθηκαν για μέρες και η πρόκριση πήγε σε παράταση. Αυτός ο αγώνας απέδειξε πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία ανάμεσα στη δόξα και την απογοήτευση — και πώς ένα τρόπαιο μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες για σεζόν ολόκληρη.
- Η ανατροπή που έδωσε τίτλο: Ένα ντέρμπι στο οποίο μια ομάδα, φαινομενικά χαμένη, επέστρεψε από δυο γκολ πίσω και κατάφερε όχι μόνο να πάρει την ισοπαλία αλλά και να χτυπήσει το σκηνικό για το πρωτάθλημα. Τέτοιοι αγώνες διδάσκουν ότι το ψυχολογικό πλεονέκτημα μετρά εξίσου με την τακτική.
- Το παιχνίδι που άνοιξε δρόμο στην Ευρώπη: Ένα ντέρμπι όπου η νίκη έδωσε αυτοπεποίθηση και ώθησε μια ομάδα να πιστέψει ότι μπορεί να πάει παραπέρα, μέχρι και σε ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Η σημασία του αγώνα δεν περιορίστηκε στο πρωτάθλημα· έγινε σημείο αναφοράς για την πορεία της ομάδας σε διεθνές επίπεδο.
- Το ντέρμπι της επιβίωσης: Ένας αγώνας που αποφάσισε την παραμονή ή τον υποβιβασμό μιας ομάδας και, κατ’ επέκταση, το μέλλον της πόλης και των υποστηρικτών της. Οι συνέπειες εδώ ήταν οικονομικές και κοινωνικές — με αλλαγές στο ρόστερ, στη διοίκηση και στην ψυχολογία της τοπικής κοινωνίας.
Πρωταγωνιστές, αποφάσεις και μνήμες: τι μένει μετά το σφύριγμα
Αν αφαιρέσεις τη μπάλα και το τελικό σκορ, τι απομένει; Οι εικόνες — ένας προπονητής που σηκώνει τα χέρια, ένας παίκτης που πέφτει στα γόνατα, οι οπαδοί που τραγουδούν σαν να μην υπάρχει αύριο. Αυτοί οι πρωταγωνιστές και οι στιγμές είναι που διαμορφώνουν τη μνήμη ενός ντέρμπι.
Οι προπονητές — με αλλαγές τακτικής στις στιγμές που μετρούν — και οι παίκτες που παίρνουν ρίσκα υπό πίεση συχνά καθορίζουν το αποτέλεσμα. Αλλά δεν είναι μόνο η αγωνιστική πλευρά: οι αποφάσεις της διοίκησης, οι μεταγραφές που έγιναν ή δεν έγιναν πριν από έναν κρίσιμο αγώνα, ακόμα και οι διαιτητικές αποφάσεις, διαμορφώνουν την αφήγηση.
Οι οπαδοί είναι ο τρίτος χρόνος της εξίσωσης. Τα συνθήματα, τα πανό, η πίεση στην κερκίδα — όλα αυτά επηρεάζουν την ψυχολογία. Υπάρχουν ντέρμπι που θυμάσαι αποκλειστικά για την ατμόσφαιρα: ο ήχος, τα χρώματα, οι αντιπαραθέσεις. Κάποιες φορές οι μνήμες καταγράφονται σε μια φωτογραφία ή σε ένα ρεπορτάζ· άλλες, σε μια ιστορία που διηγούνται για χρόνια στα καφενεία της γειτονιάς.
Τέλος, το ίδιο το γήπεδο αφήνει ίχνη: οι κλίσεις της εξέδρας, ο άνεμος που αλλάζει την πορεία μιας σέντρας, οι άσχημες ή θετικές συνθήκες του αγωνιστικού χώρου. Όλα αυτά συνθέτουν την εμπειρία και εξηγούν γιατί ορισμένα ντέρμπι γίνονται ανεξίτηλα — όχι λόγω ενός μόνο παίκτη ή μιας στιγμής, αλλά γιατί συνταιριάζουν πολλούς παράγοντες που, μαζί, δημιουργούν την ιστορία.

Η κληρονομιά που συνεχίζει να γράφεται
Τα ντέρμπι δεν είναι μόνο σημεία αναφοράς στο ημερολόγιο του ποδοσφαίρου· είναι γεγονότα που διαμορφώνουν χαρακτήρα, προκαλούν συζητήσεις και κρατούν ζωντανή την αγάπη για το άθλημα. Καθώς νέες γενιές παικτών και οπαδών έρχονται στο προσκήνιο, αυτές οι μονομαχίες θα συνεχίσουν να εξελίσσονται — με σεβασμό στην παράδοση και ανοιχτό βλέμμα στο μέλλον. Για όσους θέλουν να παρακολουθούν το πρόγραμμα και τις επίσημες ανακοινώσεις, χρήσιμη πηγή είναι η Κυπριακή Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου.
Frequently Asked Questions
Ποια είναι τα κριτήρια για να θεωρηθεί ένα ντέρμπι “αξέχαστο”;
Ένα ντέρμπι θεωρείται αξέχαστο από τη σύγκλιση πολλών στοιχείων: δραματικές ανατροπές, αποφάσεις με μεγάλες συνέπειες (π.χ. τίτλος ή παραμονή), έντονη ατμόσφαιρα από τους οπαδούς και στιγμές που μένουν στη λαϊκή μνήμη μέσω εικόνων ή αφηγήσεων.
Πόσο επηρεάζουν τα ντέρμπι τη σεζόν μιας ομάδας;
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές: μια νίκη σε κρίσιμο ντέρμπι μπορεί να δώσει ψυχολογία και ώθηση για τίτλο ή πρόκριση, ενώ μια ήττα μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές σε προπονητή, ρόστερ ή στρατηγική της διοίκησης.
Τι ρόλο παίζουν οι οπαδοί στην έκβαση ενός ντέρμπι;
Οι οπαδοί συνεισφέρουν καθοριστικά στην ατμόσφαιρα και στην ψυχολογία των παικτών. Η πίεση ή η υποστήριξή τους μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις μέσα στο γήπεδο, ενώ τα συνθήματα και τα πανό δημιουργούν στιγμές που μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη των συμμετεχόντων.
Γιατί τα ντέρμπι της Κύπρου συγκινούν και μαθαίνεις από αυτά
Όταν παρακολουθείς ένα κυπριακό ντέρμπι, δεν βλέπεις μόνο ποδόσφαιρο — βλέπεις ιστορία, τοπική ταυτότητα και κοινωνικές σχέσεις να διασταυρώνονται μέσα σε 90 λεπτά. Εσύ, ως θεατής ή φίλος του αθλήματος, μαθαίνεις να διαβάζεις όχι μόνο τις τακτικές των ομάδων αλλά και τα νοήματα πίσω από τις φανέλες: ποιες περιοχές εξελίχθηκαν, ποιοι πολιτικοί και κοινωνικοί ρόλοι αποδόθηκαν στις ομάδες και πώς οι ήττες ή οι νίκες σχημάτισαν μνήμες.
Τι σε κάνει να θυμάσαι ένα ντέρμπι
- Η ένταση της στιγμής: ένα γκολ στις καθυστερήσεις ή μια αμφιλεγόμενη απόφαση διαιτητή.
- Η ιστορική σημασία: αγώνες που έκριναν πρωταθλήματα ή ανέβασαν/έριξαν ομάδες.
- Η ατμόσφαιρα των οπαδών: συνθήματα, χρωματισμοί και γεμάτα γήπεδα.
- Οι προσωπικές ιστορίες παικτών και προπονητών που έμειναν στην τοπική μνήμη.
Πώς διαμορφώθηκαν οι μεγάλες αντιπαλότητες στην Κύπρο
Για να κατανοήσεις τα πιο αξέχαστα ντέρμπι, χρειάζεται να γνωρίζεις τις ρίζες των αντιπαλοτήτων. Πολλές από αυτές ξεκίνησαν από γεωγραφικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά και εξελίχθηκαν με τις δεκαετίες. Εσύ μπορείς να παρακολουθήσεις αυτή την εξέλιξη μέσα από τρεις βασικούς άξονες:
Οι ομάδες που έδωσαν χαρακτήρα στα ντέρμπι
- APOEL και Ομόνοια: το ντέρμπι της Λευκωσίας που συνδέθηκε με πολιτικές και κοινωνικές ταυτότητες.
- Anorthosis, AEL, Απόλλων και άλλες: τοπικοί ανταγωνισμοί στη Λάρνακα και τη Λεμεσό που γέννησαν έντονες τοπικές μονομαχίες.
- Οι εμφανίσεις στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις: όταν μια κυπριακή ομάδα κερδίζει σε διεθνές επίπεδο, αλλάζει και η δυναμική των εγχώριων ντέρμπι.
Επίσης, πρέπει να λάβεις υπόψη σου τα γήπεδα: το ΓΣΠ στη Λευκωσία, το Τσίρειο στη Λεμεσό και το Αντώνης Παπαδόπουλος στη Λάρνακα έχουν φιλοξενήσει αγώνες που έγιναν θρυλικοί λόγω της ατμόσφαιρας και της χωρητικότητας. Η σχέση ανάμεσα σε χώρο, οπαδούς και αποτέλεσμα είναι καθοριστική για το πόσο «αξέχαστο» γίνεται ένα ντέρμπι.
Αφού έχεις τώρα μια εικόνα για το πλαίσιο —τι κάνει ένα ντέρμπι σημαντικό, ποιες ομάδες πρωταγωνιστούν και πού λαμβάνουν χώρα οι μεγάλες μονομαχίες— είσαι έτοιμος να περάσεις στην ανάλυση των πέντε συγκεκριμένων αγώνων που σημάδεψαν το ποδόσφαιρο στην Κύπρο.
Τα πέντε ντέρμπι που έγραψαν ιστορία
Ας κατεβούμε τώρα στα γεγονότα: πέντε αγώνες που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, άλλαξαν τη μνήμη του κυπριακού ποδοσφαίρου. Δεν είναι απαραίτητα οι πιο όμορφες τεχνικά αναμετρήσεις· είναι όμως αυτές που έδεσαν συναισθήματα, αποφάσεις και συνέπειες. Παρακάτω περιγράφω σύντομα τι έκανε κάθε ντέρμπι τόσο αξέχαστο.
- Το ντέρμπι της Λευκωσίας που κρίθηκε στις καθυστερήσεις: Ένας αγώνας μεταξύ των δύο παραδοσιακών αντιπάλων όπου ένα γκολ στο 90+ έφερε το πανηγυρικό ξέσπασμα και άφησε την άλλη πλευρά να ψάχνει εξηγήσεις. Η εικόνα των παικτών να καταρρέουν στην κερκίδα, οι σημαίες που ανεμίζουν και οι φωνές που σβήνουν αργά — αυτά τα πλάνα έγιναν σύμβολο της έντασης αυτής της τοπικής μονομαχίας.
- Ο τελικός που μετατράπηκε σε θρίλερ νεύρων: Σε έναν κυπριακό τελικό Κυπέλλου μεταξύ δύο ισχυρών ομάδων, το σκορ γύρισε πολλές φορές, οι αποφάσεις του διαιτητή συζητήθηκαν για μέρες και η πρόκριση πήγε σε παράταση. Αυτός ο αγώνας απέδειξε πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία ανάμεσα στη δόξα και την απογοήτευση — και πώς ένα τρόπαιο μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες για σεζόν ολόκληρη.
- Η ανατροπή που έδωσε τίτλο: Ένα ντέρμπι στο οποίο μια ομάδα, φαινομενικά χαμένη, επέστρεψε από δυο γκολ πίσω και κατάφερε όχι μόνο να πάρει την ισοπαλία αλλά και να χτυπήσει το σκηνικό για το πρωτάθλημα. Τέτοιοι αγώνες διδάσκουν ότι το ψυχολογικό πλεονέκτημα μετρά εξίσου με την τακτική.
- Το παιχνίδι που άνοιξε δρόμο στην Ευρώπη: Ένα ντέρμπι όπου η νίκη έδωσε αυτοπεποίθηση και ώθησε μια ομάδα να πιστέψει ότι μπορεί να πάει παραπέρα, μέχρι και σε ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Η σημασία του αγώνα δεν περιορίστηκε στο πρωτάθλημα· έγινε σημείο αναφοράς για την πορεία της ομάδας σε διεθνές επίπεδο.
- Το ντέρμπι της επιβίωσης: Ένας αγώνας που αποφάσισε την παραμονή ή τον υποβιβασμό μιας ομάδας και, κατ’ επέκταση, το μέλλον της πόλης και των υποστηρικτών της. Οι συνέπειες εδώ ήταν οικονομικές και κοινωνικές — με αλλαγές στο ρόστερ, στη διοίκηση και στην ψυχολογία της τοπικής κοινωνίας.

Πρωταγωνιστές, αποφάσεις και μνήμες: τι μένει μετά το σφύριγμα
Αν αφαιρέσεις τη μπάλα και το τελικό σκορ, τι απομένει; Οι εικόνες — ένας προπονητής που σηκώνει τα χέρια, ένας παίκτης που πέφτει στα γόνατα, οι οπαδοί που τραγουδούν σαν να μην υπάρχει αύριο. Αυτοί οι πρωταγωνιστές και οι στιγμές είναι που διαμορφώνουν τη μνήμη ενός ντέρμπι.
Οι προπονητές — με αλλαγές τακτικής στις στιγμές που μετρούν — και οι παίκτες που παίρνουν ρίσκα υπό πίεση συχνά καθορίζουν το αποτέλεσμα. Αλλά δεν είναι μόνο η αγωνιστική πλευρά: οι αποφάσεις της διοίκησης, οι μεταγραφές που έγιναν ή δεν έγιναν πριν από έναν κρίσιμο αγώνα, ακόμα και οι διαιτητικές αποφάσεις, διαμορφώνουν την αφήγηση.
Οι οπαδοί είναι ο τρίτος χρόνος της εξίσωσης. Τα συνθήματα, τα πανό, η πίεση στην κερκίδα — όλα αυτά επηρεάζουν την ψυχολογία. Υπάρχουν ντέρμπι που θυμάσαι αποκλειστικά για την ατμόσφαιρα: ο ήχος, τα χρώματα, οι αντιπαραθέσεις. Κάποιες φορές οι μνήμες καταγράφονται σε μια φωτογραφία ή σε ένα ρεπορτάζ· άλλες, σε μια ιστορία που διηγούνται για χρόνια στα καφενεία της γειτονιάς.
Τέλος, το ίδιο το γήπεδο αφήνει ίχνη: οι κλίσεις της εξέδρας, ο άνεμος που αλλάζει την πορεία μιας σέντρας, οι άσχημες ή θετικές συνθήκες του αγωνιστικού χώρου. Όλα αυτά συνθέτουν την εμπειρία και εξηγούν γιατί ορισμένα ντέρμπι γίνονται ανεξίτηλα — όχι λόγω ενός μόνο παίκτη ή μιας στιγμής, αλλά γιατί συνταιριάζουν πολλούς παράγοντες που, μαζί, δημιουργούν την ιστορία.
Πρακτικές συμβουλές για θεατές και νέους φιλάθλους
Τα ντέρμπι είναι μοναδικές εμπειρίες, αλλά για να τις απολαύσεις με ασφάλεια και σεβασμό χρειάζεται να τηρήσεις κάποιους απλούς κανόνες. Αν είσαι νέος θεατής ή φέρνεις μαζί σου φίλους που δεν έχουν ξαναπάει, προετοίμασέ τους για την ένταση και το πάθος που θα συναντήσουν και φρόντισε να ακολουθήσεις βασικά μέτρα προστασίας.
Συμβουλές πριν, κατά τη διάρκεια και μετά του αγώνα
- Έλα νωρίτερα για να βρεις θέση, να αποφύγεις ουρές και να δεις την προθέρμανση.
- Ντύσου κατάλληλα και πάρε μαζί νερό — η χρονική διάρκεια και ο καιρός επηρεάζουν την άνεση.
- Δείξε σεβασμό στους αντιπάλους και στις οικογένειες που έρχονται στο γήπεδο — τα ντέρμπι δεν χρειάζονται βιαιότητα.
- Ακολούθησε τις οδηγίες των σεκιούριτι και σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης μείνε ψύχραιμος.
- Κράτησε αναμνηστικά και μοιράσου τις εμπειρίες σου με φωτογραφίες και ιστορίες, αλλά απόφυγε προκλητικές συμπεριφορές στα social media.
- Παρακολούθησε και τα νεαρά τμήματα της ομάδας σου — πολλές φορές εκεί γεννιούνται οι επόμενοι ήρωες των ντέρμπι.
Επιπλέον, αν θέλεις να μάθεις περισσότερα για τα τεχνικά και τακτικά στοιχεία, δες επαναλήψεις, διάβασε αναλύσεις και μίλα με πιο έμπειρους φιλάθλους — έτσι θα μετατρέψεις την ένταση του αγώνα σε γόνιμη εμπειρία μάθησης.
Η κληρονομιά που συνεχίζει να γράφεται
Τα ντέρμπι δεν είναι μόνο σημεία αναφοράς στο ημερολόγιο του ποδοσφαίρου· είναι γεγονότα που διαμορφώνουν χαρακτήρα, προκαλούν συζητήσεις και κρατούν ζωντανή την αγάπη για το άθλημα. Καθώς νέες γενιές παικτών και οπαδών έρχονται στο προσκήνιο, αυτές οι μονομαχίες θα συνεχίσουν να εξελίσσονται — με σεβασμό στην παράδοση και ανοιχτό βλέμμα στο μέλλον. Για όσους θέλουν να παρακολουθούν το πρόγραμμα και τις επίσημες ανακοινώσεις, χρήσιμη πηγή είναι η Κυπριακή Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου.
Frequently Asked Questions
Ποια είναι τα κριτήρια για να θεωρηθεί ένα ντέρμπι “αξέχαστο”;
Ένα ντέρμπι θεωρείται αξέχαστο από τη σύγκλιση πολλών στοιχείων: δραματικές ανατροπές, αποφάσεις με μεγάλες συνέπειες (π.χ. τίτλος ή παραμονή), έντονη ατμόσφαιρα από τους οπαδούς και στιγμές που μένουν στη λαϊκή μνήμη μέσω εικόνων ή αφηγήσεων.
Πόσο επηρεάζουν τα ντέρμπι τη σεζόν μιας ομάδας;
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές: μια νίκη σε κρίσιμο ντέρμπι μπορεί να δώσει ψυχολογία και ώθηση για τίτλο ή πρόκριση, ενώ μια ήττα μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές σε προπονητή, ρόστερ ή στρατηγική της διοίκησης.
Τι ρόλο παίζουν οι οπαδοί στην έκβαση ενός ντέρμπι;
Οι οπαδοί συνεισφέρουν καθοριστικά στην ατμόσφαιρα και στην ψυχολογία των παικτών. Η πίεση ή η υποστήριξή τους μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις μέσα στο γήπεδο, ενώ τα συνθήματα και τα πανό δημιουργούν στιγμές που μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη των συμμετεχόντων.
